Дата-центрите повеќе не се само технолошка инфраструктура. Тие стануваат политичко прашање. Со експанзијата на вештачката интелигенција, облачните услуги и дигиталната економија, државите се натпреваруваат кој ќе привлече поголеми инвестиции во центри за обработка на податоци. Но, зад инвестициите стојат огромни потреби за електрична енергија, вода, земјиште и мрежна инфраструктура.

Токму тука се појавува интересна политичка поделба: десницата почесто го гледа дата-центарот како инструмент на економскиот раст, националната конкурентност и технолошкиот суверенитет, додека левицата повеќе инсистира на регулација, јавен интерес, енергетска одржливост и распределба на трошоците и придобивките.

Но, реалноста е посложена од класичната поделба „десница против левица“.

---

1. Судир на светско ниво: „Да ја добиеме трката за AI“ наспроти „Кој ќе ја плати сметката?“

Најдобар пример за оваа политичка динамика која може да се нарече идеолошки судир се случува во Соединетите Американски Држави.

Администрацијата на Доналд Трамп ја поставува изградбата на AI инфраструктурата како дел од американската технолошка и геополитичка конкуренција. Оттука, пристапот на американската десница во голема мера се темели врз:

• забрзување на процесот за издавање на дозволите за изградба на дата центри;
• намалување на регулаторните бариери и административните препреки;
• расположива количина на достапна електрична енергија;
• изградба на нови енергетски капацитети;
• привлекување приватен капитал;
• задржување на лидерството на САД во AI.

Администрацијата веќе презема чекори за олеснување на изградбата на дата-центри, вклучително и промени во пристапот кон одредени еколошки дозволи.

Но, тука се појавува парадоксот.

И самата американска десница почнува да се соочува со локален отпор.

Во Конгресот се подготвува законодавна иницијатива со која би се спречило зголемувањето на сметките за електрична енергија на граѓаните поради огромната потрошувачка на дата-центрите. Тоа покажува дека дури и кај републиканците постои страв дека AI индустријата може да стане приватен профит со јавна сметка за инфраструктурата.

---

2. Одговорот на американската левица: „Да, но не по секоја цена“

Демократскиот пристап генерално е поскептичен кон неконтролираното ширење на дата-центрите.

Според истражување на Pew Research Center од јануари 2026 година, 50% од демократски ориентираните Американци сметаат дека дата-центрите имаат претежно негативно влијание врз животната средина, наспроти 31% кај републиканците.

Слична разлика помеѓу левицата и десницата во САД постои и во однос на негатиивните рефлексии на изградбата на дата центрите кон:

• трошоците за електрична енергија: 44% Демократи наспроти 33% Републиканци;
• квалитетот на животот во локалната заедница: 37% наспроти 24%;
• локалните работни места и даночните приходи, каде разликата е помала.

Тоа покажува дека левицата не е нужно против дата-центрите.

Нејзината основна теза која може да се извлече е:

Дата-центарот може да се гради, но инвеститорот мора да ги преземе реалните трошоци што ги создава.

Односно:

приватна инвестиција → приватен профит + јавна инфраструктура = проблем.

Но она што за левицата би било прифатливо е:

приватна инвестиција → приватен профит + приватно финансирана инфраструктура + локални работни места + даночни приходи + енергетска одржливост = прифатлив развој.

---

3. Најинтересниот феномен во односот кон изградбата на дата центри: нема целосно „десен“ и „лев“ став

Истражувањето на Ipsos од 2026 година покажува дека во САД постои бипартиски скептицизам кон изградбата на AI дата-центри.

Републиканците се нешто посклони да ја поддржат изградбата отколку демократите, но и кај нив поддршката не е доминантна. Кога прашањето станува „дали сакате дата-центар во вашата непосредна заедница?“, поддршката дополнително опаѓа.

Ова е важен сигнал за локалната политика:

луѓето можат да бидат за AI, но не мора да бидат за дата-центар во нивниот двор.

---

4. Состојбата на тлото на Европа: десницата бара конкурентност, левицата бара правила

Во Европа ситуацијата е уште покомплексна.

Европската унија истовремено сака:

1. да стане технолошки конкурентна;
2. да развива сопствена AI инфраструктура;
3. да ја намали зависноста од САД и Кина;
4. да ја декарбонизира економијата;
5. да го заштити европскиот енергетски систем.

Проблемот е што овие пет цели не секогаш се совпаѓаат.

Европската комисија веќе има воспоставено правила за енергетската ефикасност на дата-центрите, вклучително и барања поврзани со следење и известување за нивната енергетска ефикасност.

---

5. Европската десница: „Не ја убивајте инвестицијата со бирократија“

Централно-десните и конзервативните политички сили во Европа генерално во поглед на изградбата на дата центрите повеќе внимание посветуваат на:

• конкурентност;
• приватни инвестиции;
• поевтина енергија;
• национален економски интерес;
• технолошки развој;
• намалување на административните пречки.

Особено интересен е примерот на Франција.

Земјата се позиционира како еден од најатрактивните европски центри за AI инфраструктура благодарение на големиот удел на нуклеарната енергија и релативно конкурентната цена на електричната енергија. Франција привлекува огромни инвестиции во дата-центри и AI инфраструктура.

Тука се гледа една суштинска логика на европската десница:

Ако дата-центрите веќе треба да постојат, подобро е тие да бидат изградени во Европа отколку Европа да стане само корисник на американската или азиската инфраструктура.

---

6. Став на европската левица: „Дигитализацијата мора да биде зелена и јавноста заштитена“

Левицата во Европа повеќе го поставува прашањето:

Колку електрична енергија ќе троши дата-центарот?

Од каде ќе доаѓа таа енергија?

Кој ќе ја плати новата мрежа?

Колку вода ќе се користи за ладење?

Колку работни места реално ќе останат локално?

Кој ќе ги контролира податоците?

Дали локалната заедница ќе има корист или само ќе ги трпи последиците?

Оваа позиција е особено видлива во Германија, каде истражување објавено во Nature Communications покажува значајна политичка разлика во однос на начинот на кој треба да се напојуваат дата-центрите.

Гласачите поврзани со Зелените и Die Linke покажуваат поголема поддршка за дата-центри напојувани со обновлива енергија, а помала за оние што користат јаглен. Кај гласачите на AfD таквата разлика практично исчезнува.

Ова е можеби една од најјасните емпириски демонстрации дека политиката на енергетската транзиција директно се пренесува и во политиката на дата-центрите.

---

7. Шпанија: одличен пример за судирот меѓу левицата и десницата на европско тло во однос на изградбата на дата центри

Шпанија моментално го демонстрира европскиот конфликт во најчиста форма.

Владата предлага построги правила за дата-центрите, вклучувајќи:

• високи стандарди за енергетска ефикасност;
• услови за обновлива енергија;
• заштита на електроенергетската мрежа;
• дигитален суверенитет;
• услови поврзани со складирањето и обработката на податоците.

Еден од предлозите предвидува дата-центрите над 1 MW да обезбедуваат 80% од потрошената електрична енергија од обновливи извори во реално време преку сопствено производство или долгорочни договори.

Но, индустријата и дел од регионалните власти предупредуваат дека премногу строги правила можат да ги одвратат инвеститорите.

Така се создава класичниот европски политички конфликт:

Левица:

„Заштитете ја мрежата, граѓаните и животната средина.“

Десница:

„Не ги бркајте инвеститорите и не дозволувајте Европа да заостанува во AI.“

А владата се обидува да најде средина.

---

8. Што е суштинската разлика?

Прашање	Десничарски пристап	Левичарски пристап
Основна цел	Економски раст и конкурентност	Јавен интерес и одржливост
Инвестиции	Максимално привлекување	Привлекување под услови
Регулација	Минимална/ефикасна	Посилна
Енергија	Достапна и сигурна	Чиста и одржлива
Клима	Помалку ограничувања	Силни климатски стандарди
Даночни приходи	Важен економски ефект	Мора да има локална распределба
Работни места	Аргумент за инвестицијата	Прашање за квалитетот и бројот
Суверенитет	Национален/европски технолошки суверенитет	Јавна контрола и заштита на податоците
Земјиште	Развоен ресурс	Просторен и еколошки ресурс
Електрична мрежа	Да се проширува за инвестиции	Инвеститорот да учествува во трошокот
Вода	Техничко прашање	Еколошко и јавно прашање
Локална заедница	Компензација преку инвестиции и даноци	Директно учество и заштита од негативни ефекти

---

9. Еволуција во пристапот: десницата веќе не е „безусловно за изградба на дата-центрите“

Ова е можеби најважниот тренд на европско и американско тло кој овозможува ставот меѓу левицата и десницата во форматот на политичката поделба и дебата да се менува од:

„за или против дата-центри“

кон:

„под кои услови да се градат дата-центрите?“

Американското искуство го покажува тоа многу јасно.

Дури и политичари кои ја поддржуваат AI индустријата се соочуваат со прашањето дали обичните граѓани треба да плаќаат повисоки сметки за електрична енергија за да може големите технолошки компании да ги зголемат своите AI капацитети.

---

10. Новата политичка оска не е поделена на левица или десница во ставот околу изградбата на дата центрите

Всушност, околу дата-центрите се појавува нова политичка линија на поделба:

ПРО-РАЗВОЈ: Инвестиции → AI → инфраструктура → работни места → даноци → конкурентност

наспроти

ПРО-ЗАШТИТА: Енергија → вода → животна средина → локална заедница → јавни трошоци → регулација

Но постои и трет, сè поважен пристап:

„ПАМЕТЕН РАЗВОЈ“

Односно:

Да, на дата-центрите – но само таму каде што енергетскиот систем, водните ресурси, инфраструктурата и локалната заедница можат да го поднесат развојот.

---

11. Што значи ова за Македонија?

Тука темата станува особено интересна.

Македонија не може да се натпреварува со САД, Франција или Германија само по големината на капиталот. Но може да се натпреварува со:

• цена на земјиште;
• географска положба;
• релативно пониски оперативни трошоци;
• пристап до европскиот пазар;
• оптичка инфраструктура;
• обновливи извори на енергија;
• фотоволтаици;
• потенцијал за складирање енергија;
• слободни индустриски зони;
• брзина на административни процедури.

И тука се отвора големата дилема:

Дали Македонија треба да биде:

земја која само ги троши дигиталните услуги произведени во странство

или

земја која:

произведува и складира дигитална инфраструктура за регионалниот пазар?

---

12. А што би значело тоа за источниот дел на Македонија?

За региони како Делчево, Пехчево, Берово, Македонска Каменица и поширокиот Брегалнички регион, концептот може да биде особено интересен.

Причината не е само евтиното земјиште.

Вистинската вредност би била комбинацијата:

земјиште + електрична енергија + оптичка мрежа + ладна клима + локална инфраструктура + регионална поврзаност.

Европскиот тренд веќе оди кон барање помалку урбани и поевтини локации со достапна електрична енергија, особено за големи AI кампуси. Според актуелните анализи, просечната оддалеченост на новите европски дата-центри од големите градови значително расте.

Тоа значи дека иднината не мора да биде само:

Скопје → голем дата-центар.

Може да биде:

регионални дата-центри → енергетски поврзани со обновливи извори → распоредени низ помалку развиени региони.

---

13. Десницата и левицата всушност се приближуваат околу ставот за изградба на дата центри во Македонија

Иако политичкиот јаз постои, практиката покажува нешто интересно.

Десницата сака дата-центри затоа што ги гледа како инфраструктура на идната економија.

Левицата сака дата-центрите да бидат регулирани затоа што ги гледа како инфраструктура со сериозни јавни трошоци.

Но и едните и другите постепено доаѓаат до истото прашање:

Кој плаќа за енергијата, мрежата, водата и инфраструктурата – и кој ги зема придобивките?

Затоа идната политичка битка нема да биде:

„Дата-центри – да или не?“

Туку:

„КАКОВ дата-центар, КАДЕ, СО КАКВА ЕНЕРГИЈА, СО ЧИИ ПАРИ И ВО ЧИЈ ИНТЕРЕС?“

И токму тука може да се роди еден нов европски модел:

инвестиција без дивоградба, технологија без енергетски хаос, профит без јавна сметка и развој без уништување на локалната средина.

Тоа е точката во која левицата и десницата можат да се сретнат – во политиката на условен, а не безусловен развој.

Креирано од: