Фељтон: Mистеријата околу смртта на Јован Павле I, аферата „Банко Амброзијано“ и случајот Роберто Калви (Трет дел- Папата што сакаше промени)

Дел III – Од финансиските скандали до беатификацијата

Повеќе од четири децении по смртта на папата Јован Павле I и колапсот на Banco Ambrosiano, овие настани продолжуваат да бидат предмет на историски истражувања, документарни филмови и новинарски анализи. Но, покрај мистеријата што ги опкружува, тие имаа и конкретни последици: го принудија Ватикан да започне постепени реформи на своите финансиски институции и повторно да ја преиспита потребата од поголема транспарентност.

Последиците од аферата Banco Ambrosiano

Колапсот на Banco Ambrosiano во 1982 година беше тежок удар за угледот на Светата столица. Иако Ватикан не беше сопственик на банката, деловните врски преку Институтот за религиозни дела (IOR) доведоа до сериозна меѓународна критика.

Во 1984 година Светата столица постигна спогодба со доверителите и исплати околу 250 милиони американски долари како морален придонес за решавање на кризата. Со тоа не беше признаена правна одговорност, но беше испратена порака дека Ватикан сака да помогне во надминувањето на последиците.

Во наредните години беа воведени постепени промени во начинот на кој функционираше IOR. Подоцнежните понтификати, особено оние на папите Бенедикт XVI и Папа Франциск, спроведоа дополнителни мерки за финансиски надзор, усогласување со меѓународните стандарди за спречување перење пари и зголемување на транспарентноста.

Истрагите што никогаш не дадоа конечен одговор

Во текот на децениите беа објавени десетици книги, интервјуа и документарни филмови што се обидоа да ги поврзат смртта на Јован Павле I, аферата Banco Ambrosiano и убиството на Роберто Калви.

Некои автори тврдеа дека папата планирал длабоки финансиски реформи и смена на одредени личности поврзани со Ватиканската банка. Други сметаа дека Калви поседувал чувствителни информации за незаконски финансиски операции и затоа бил ликвидиран.

Сепак, повеќето современи историчари укажуваат дека овие тврдења не се поткрепени со цврсти докази. Во историографијата постои јасна разлика меѓу основаните сомнежи, новинарските хипотези и фактите утврдени во официјални истраги.

Што е документирано?

Истражувањата и архивските материјали потврдуваат дека:

• Јован Павле I починал на 29 септември 1978 година, по понтификат од само 33 дена.
• Не беше извршена обдукција, што беше во согласност со тогашната практика за починати папи.
• Banco Ambrosiano пропадна во 1982 година со огромни финансиски загуби.
• Роберто Калви беше пронајден мртов под мостот Blackfriars во Лондон.
• Подоцнежните британски истраги оценија дека смртта е поверојатно резултат на убиство отколку на самоубиство.
• Ватикан доброволно исплати средства за да придонесе кон решавањето на финансискиот спор со доверителите на Banco Ambrosiano.

Што останува недокажано?

И покрај децениските истраги, не се пронајдени веродостојни докази дека:

• папата Јован Павле I бил убиен;
• неговата смрт била поврзана со финансиските реформи што наводно ги подготвувал;
• постои директна врска меѓу неговата смрт и убиството на Роберто Калви;
• Ватикан како институција учествувал во заговор за прикривање на овие настани.

Затоа историчарите предупредуваат дека овие прашања треба да се разгледуваат со критички пристап, без изедначување на претпоставките со историски утврдени факти.

Патот кон беатификацијата

Иако неговиот понтификат траеше само 33 дена, духовното наследство на Јован Павле I никогаш не беше заборавено. Многу верници го паметеа по неговата скромност, непосредност и желба Црквата да биде поблиска до обичниот човек.

Процесот за негова беатификација започна во 2003 година. Во текот на постапката беа анализирани неговиот живот, пастирската служба и сведоштвата за неговата духовност.

Во 2021 година Католичката црква призна чудо припишано на неговото посредништво – исцелување на млада девојка во Аргентина, кое, според црковните медицински и теолошки комисии, не можело да се објасни со тогаш познатите медицински сознанија.

На 4 септември 2022 година, на плоштадот „Свети Петар“ во Ватикан, папата Франциск го прогласи Јован Павле I за блажен. Во својата проповед го опиша како пастир исполнет со понизност, ведрина и доверба во Бога, истакнувајќи дека неговата кратка служба оставила траен духовен белег.

За многу католици, беатификацијата претставуваше признание за неговиот живот и вера, а не обид да се даде одговор на историските мистерии што и понатаму го следат неговото име.

Наследство меѓу верата и историјата

Денес, кога се анализираат настаните од крајот на седумдесеттите и почетокот на осумдесеттите години, неизбежно е да се заклучи дека Ватикан минуваше низ период на значајни институционални и финансиски предизвици. Смртта на Јован Павле I, колапсот на Banco Ambrosiano и убиството на Роберто Калви се дел од тој сложен историски контекст.

Но, исто така е важно да се направи разлика меѓу она што е докажано и она што останува во доменот на претпоставките. Историјата не се гради врз сомнежи, туку врз документи, сведоштва и проверливи докази.

Можеби токму затоа приказната за папата на 33-те дена и денес ја задржува својата привлечност. Не затоа што сите прашања имаат одговор, туку затоа што некои од нив сè уште остануваат отворени. Додека не се појават нови архивски материјали или непознати сведоштва, случаите на Јован Павле I и Роберто Калви ќе продолжат да бидат предмет на научни анализи, истражувачко новинарство и јавен интерес.

И покрај бројните шпекулации, најодговорниот историски пристап е да се прифатат проверените факти, а нерешените прашања да останат токму тоа – прашања за кои сè уште нема конечен одговор.

Креирано од: